REKLAMA
Automatycznie wyświetlimy artykuł za 10 sekund
Przejdź do artykułu
Reklama
Reklama
Ryszard "RYHO" Paprocki (fot. T. Poźniak)
GALERIA ZDJĘĆ
Od kilku miesięcy jest postacią w Krośnie bardzo popularną. Rozpoznają go przechodnie na ulicy i sprzedawcy w sklepach. Pracuje przed obiektywem kamery, a rezultaty jego pracy można oglądać na Facebooku. W Centrum Dziedzictwa Szkła powstało jedno z pierwszych w Polsce malowideł trójwymiarowych.
Twórcą krośnieńskiego malowidła jest Ryszard „RYHO” Paprocki z Krakowa, rocznik 1963. Artysta związany jest z naszym regionem: urodzony w Łękach Górnych k. Pilzna ukończył rzeszowskie 5-letnie Technikum Budowlane przy ul. Towarnickiego. Jest absolwentem Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej i artystą-plastykiem po Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie (dyplom z malarstwa sztalugowego u prof. Juliusza Joniaka oraz z malarstwa monumentalnego u prof. Józefa Ząbkowskiego). Jego debiutem w „dużym formacie” było wykonanie dwóch monumentalnych replik (11x6,5 m i 8,5x30 m) kompozycji Rafała Olbińskiego w siedzibie zarządu firmy COMARCH oraz abstrakcyjnej instalacji geometrycznej na Placu Wszystkich Świętych przed budynkiem Magistratu (Artsesja 2011 r.) - wszystkie realizacje w Krakowie.
ZOBACZ TAKŻE
Reklama
Moc żywiołów
W 2011 r. powstało jego pierwsze monumentalne malowidło trójwymiarowe na koronie zapory wodnej w Niedzicy (współautorstwo ze Zbigniewem Wojkowskim). Nosi ono nazwę „Moc żywiołów” i wykonane zostało trwałymi farbami wprost na jezdni. To obraz katastrofy: woda przerwała tamę i wlewa się w głęboką rozpadlinę skalną, rozsadzając murek osłonowy. Ocalał fragment jezdni, który tworzy formę mostka nad topielą. Iluzja jest zupełna: nie wyobrażam sobie kierowcy, który instynktownie nie zatrzymałby samochodu przed wjazdem na tę ogromną kompozycję (pow. ok. 240 m. kw.).
Kaplica św. Kingi
A oto kolejna realizacja z ubiegłego roku. Na Rynku Górnym w Wieliczce rozstępuje się ziemia. W głębokim wyrobisku widać wnętrze podziemnej kaplicy św. Kingi miejscowej kopalni z wyciosanym w bryłach soli ołtarzem i kryształowymi żyrandolami. Aby złudzenie było pełne, wyrwę podpierają drewniane górnicze stemple - konstrukcje komory „Michałowice”, a na jej brzegach rozrzucone są deski, beczki, drewniany kołowrót itp. W obręb malowidła artysta wkomponował istniejące wcześniej rzeźby. Przedstawiają one czterech średniowiecznych górników wychodzących na powierzchnię - wprost na płytę Rynku. Kompozycja zatytułowana „Solny świat” jest największą z dotychczas wykonanych w Polsce. Ma powierzchnię ponad 350 m. kw.
UnderGlass
Centrum Dziedzictwa Szkła w Krośnie zaprosiło Ryszarda Paprockiego do współpracy w końcu ubiegłego roku. Chodziło o wykonanie kompozycji o powierzchni ok. 80 m. kw. na posadzce najniższej kondygnacji budynku Centrum. Stąd - od strony parkingu prowadzi główne wejście dla grup turystycznych, które wjeżdżają ruchomymi schodami na poziom Rynku, gdzie rozpoczynają zwiedzanie. Już po otwarciu drzwi przybysze napotykają nieoczekiwany widok. Ich wzrok kieruje się w głąb ziemi: to tajemnicza pieczara, której ściany podmywa strumyk. Z żywiołem wody współzawodniczą żywioły ognia i ziemi (piasek kwarcowy, jako podstawowy surowiec szkła). Dalsza część kompozycji przedstawia hutę szkła, w której produkcja idzie pełną parą. Huta wydaje się nie mieć granic: w głąb - poprzez witrażowe drzwi - prowadzi droga w kierunku długiego korytarza. Pod nogami hutników rozstępuje się ziemia ukazując czarną otchłań, rozświetloną ogniem płonącej lawy wulkanicznej - naturalnej formy szkła.
Reklama
Wokół rozpadliny, nad piecami hutniczymi widzimy drewniane podesty zawieszone na skalnych występach. Zanim zwiedzający poznają miejscowe tradycje i wyroby szklarskie, zostają zaskoczeni fantastycznym obrazem. Bajkowa kreacja rzeczywistości jest tworzeniem mitu, który już niedługo ma funkcjonować w masowej wyobraźni. Chodzi o to, by krośnieńskie Centrum stało się uczęszczanym miejscem turystycznym. Niedzicę odwiedzało rocznie około 85 tys. turystów. W pierwszym sezonie po ukończeniu kompozycji pt. „Moc żywiołów” ich liczba zwiększyła się do 450 tys. (na malowidle fotografują się również pary nowożeńców, które - w sensie dosłownym i przenośnym - wskoczyły w „życiową otchłań”. Dwukrotnie przyjechali tu także filmowcy z Bollywood, aby realizować na malowidle baśniowe fragmenty swoich filmów). Twórcom krośnieńskiego Centrum zależy na przyciągnięciu masowego widza. Wydaje się, iż wiedzą jak to zrobić.
Władcy iluzji
Malowidła Ryszarda Paprockiego mają charakter iluzjonistyczny. Iluzja jest tak stara jak historia sztuki europejskiej. Sztuka zawsze karmiła widza ułudą. Według legendy w antycznej Grecji dwaj artyści rywalizowali ze sobą o to, kto najwierniej przedstawi realny świat. Jeden z nich – Zeuksis namalował kiść winogron tak udatnie, że zwabiła ptaki, które usiłowały ją dziobać. Jego rywal – Parrazios z Efezu poprosił Zeuksisa, by odsłonił kotarę zakrywającą jego obraz. Gdy ten próbował uchwycić zasłonę, okazało się że jest ona namalowana. Parrazjos - jako lepiej operujący efektami iluzjonistycznymi - wygrał współzawodnictwo. W antycznej Grecji obok kategorii „mimesis” (z greckiego: naśladowanie natury w dziele sztuki, nierównoznaczne z jej kopiowaniem) pojawiła się iluzja.„Illusio” po łacinie oznacza „drwinę, kpinę”. To z tego powodu Platon potępił sztukę. Według filozofa dawała ona złudny obraz świata, a przez to deprawowała odbiorców. Iluzjonizm rozpowszechnił się w następnych stuleciach. Uprawiali go niderlandzcy malarze późnego średniowiecza, włoscy twórcy czasów renesansu i manieryzmu, holenderscy mistrzowie pędzla XVII w.
Reklama
Artyści epoki baroku upowszechnili iluzję. Na sklepieniach kościołów otwierała się przed oczami wiernych nieziemska przestrzeń: malowane niebo z wyobrażeniem Trójcy św. oraz postaciami świętych. Na przełomie XIX/XX w. Widzowie byli świadkami wydarzeń z minionych epok patrząc na panoramy historyczne takie jak np. „Bitwa pod Racławicami”. Malarska iluzja (półkoliście ustawione płótno, realne przedmioty na pierwszym planie) sprawiała iż czuli się jakby sami przebywali na polu bitwy.
Anamorfoza
Jednak iluzja stosowana przez Ryszarda Paprockiego ma charakter szczególny. To anamorfoza (z greckiego: anamorphosis=przekształcenie) czyli zniekształcony obraz, którego właściwy kształt możemy oglądać tylko z jednego punktu. Anamorficzne malowidła na posadzce są w świecie wykonywane dopiero od niedawna, bo od 1986 roku. Wcześniej brakowało technologii odpornej na ścieranie przez intensywny ruch pieszych. Zresztą i te pierwsze rysunki anamorficzne z końca XX w. były wykonywane jako obrazy efemeryczne – ich żywotność była krótkotrwała. Malowidła Paprockiego powstały w technikach trwałych, odpornych na warunki atmosferyczne i ścieranie. Aby dostrzec namalowaną na posadzce krośnieńską hutę, wyłaniającą się ze skalnej rozpadliny musimy stanąć przy ścianie, w kącie na prawo od wejścia.
Gdy przesuniemy się choćby o 10 cm od głównego punktu kompozycji, proporcje malowidła ulegają zniekształceniu. Gdy przechodzimy kilka metrów dalej, postacie hutników wydłużają się, zaś architektura gwałtownie zmienia swoje proporcje. A przecież grupa turystów nie może stać nieruchomo. Musi ustąpić miejsca kolejnej. Wjeżdżając ruchomymi schodami na poziom Rynku raz jeszcze - w ruchu – ogląda malowidło. Widzi wtedy ulegającą coraz większym zniekształceniom wizję artysty. W czasie zwiedzania turyści patrzą na bajkową hutę z odwrotnej strony: z trzech balkonów umieszczonych w głębi budynku na różnych poziomach. Wtedy realne przedstawienie przybiera postać kompozycji abstrakcyjnej. W barokowej iluzji dzięki znacznej odległości od fresku niebo wymalowane na sklepieniu kościoła, widziane jest poprawnie z każdego punktu: od wejścia, z nawy i z prezbiterium. W kompozycji anamorficznej namalowanej na posadzce odbiór wizualny zmienia się jak układ szkiełek w kalejdoskopie.
Reklama
Anamorfoza ma również swoje korzenie historyczne. Stosowali ją malarze od połowy XVI stulecia, a głównie na przełomie w XVI/XVII. Był to okres manieryzmu: tajemniczego stylu w sztuce, który poprzedzał narodziny baroku. Manieryzm zrywał z klasyczną prostotą renesansu sięgając do „ciemnej”, ukrytej strony rzeczywistości. Drażnił oko widza i niepokoił jego umysł nieoczekiwanymi efektami, które miały swoje ukryte - symboliczne znaczenie. Był to tajemny obraz zaszyfrowany w realnie oglądanym wizerunku. Patrząc pod pewnym kątem na obrazy i ryciny z tamtej epoki dostrzegamy nieoczekiwanie pojawiające się np. portrety władców ukryte w elementach sielskiego pejzażu, a nawet śmiałe sceny erotyczne. Oglądający wizerunek realnego świata widz - dzięki anamorfozie - dostrzega jego odmienne, ukryte znaczenie. Nieoczekiwanie uświadamia sobie, iż został dopuszczony do ważnej tajemnicy istnienia.
Iluzja w służbie komercji
Co te „sztuczki” dawnych mistrzów obchodzą współczesnego człowieka? Wbrew pozorom bardzo wiele. Żyjemy otoczeni iluzją, choć najczęściej nie zdajemy sobie z tego sprawy. Iluzja w dawnej sztuce miała wzbogacać ludzką naturę. Nakazywała zastanowić się nad istotą realnego świata. Pomagała dostrzegać jej głębszy, duchowy wymiar. Dziś iluzja „zeszła na psy”. Służy komercji: sprzedawaniu wciąż nowych produktów. Na billboardzie zobaczymy dojrzałą truskawkę ponadnaturalnej wielkości, zachwalającą jogurt o tym smaku. (Istnieją recepty jak przygotować do reklamowego zdjęcia owoce, aby były jeszcze bardziej pociągające niż w rzeczywistości. Prześcignęły one daleko iluzję przedstawionej przez Zeuksisa kiści winogron.) Wystarczy kupić apetyczny produkt wytwarzany przez firmę X. Możemy być piękni dzięki kosmetykom X, bogaci dzięki lokacie w banku Y i szczęśliwi udając się wraz z rodziną na przejażdżkę nowym modelem samochodu. Każdego dnia, w każdej chwili kupujemy iluzję harmonijnego i dostatniego życia.
Reklama
"Ryho" niekomercyjny?
Ryszard Paprocki podkreśla że nie chciałby malować obrazów anamorficznych w centrach handlowych, które miałyby za zadanie reklamę jakiegokolwiek produktu. Jego sztuka nie służy komercji. Przeciwnie – pokazuje jak poddawać ją w wątpliwość, mimo wszechobecnych przedstawień na billboardach. Ostrzega widza, że iluzja kreowana przez reklamę i socjotechnikę stwarza świat bezpieczny i uporządkowany - lecz nieprawdziwy. Żyje w nim nieautentyczny człowiek, kierowany przez speców od marketingu, którzy dyktują, co ma kupić, z czego się cieszyć, a w końcu - jak żyć. Ryszard Paprocki burzy tę cukierkową rzeczywistość za pomocą anamorfozy. Jego obraz widoczny jest tylko z jednego, ściśle określonego punktu widzenia. A po chwili traci swe niezwykłe właściwości: od naśladowania rzeczywistości oddala się ku abstrakcji - rozpada się na naszych oczach. Widzimy jego umowność, względność. Tak współczesna sztuka anamorfozy broni ludzkiej wolności.
Ważny jest język jakim posługuje się artysta. Wchodząc do gmachu Centrum Dziedzictwa Szkła zaskoczony widz dosłownie wlatuje w podziemną przepaść kompozycji „UnderGlass”. Anamorfozy Ryszarda Paprockiego to podróże w głąb ziemi, która rozstępuje się, aby ukazać nową, paraboliczną rzeczywistość. Realny obraz wielickiej kopalni lub krośnieńskiej huty zanurzonych w otchłani zmienia się w metaforę. Malarz przedstawia żywioły ziemi, wody, ognia i powietrza, bez których materialna i duchowa egzystencja człowieka byłyby nie do pomyślenia. Tak malowidło – jak każde dzieło sztuki - nabiera uniwersalnego wymiaru.
Czy oglądający rozumie intencje artysty? Gospodarze Centrum Dziedzictwa Szkła zrobili wszystko, by zainteresować odbiorców powstającą kompozycją. Po raz pierwszy w Polsce pracę malarza można było - dzięki zainstalowanej kamerze - 24 godziny na dobę oglądać w internecie. Na stronie internetowej Centrum publikowany był dziennik prac, wyjaśniający skomplikowane problemy techniczne i artystyczne, z jakimi musiał sobie poradzić twórca. Przy okazji pokazano w skrócie historię anamorfozy i współczesną sztukę ulicy w innych krajach. „UnderGlass” szybko zyskał kilkutysięczne grono zainteresowanych: „kibiców” powstającego malowidła. Ryszard Paprocki stał się postacią w Krośnie popularną. Sztuka weszła w obieg społeczny, co zapewne niedługo przełoży się na frekwencję w CDS.
Reklama
Malowidło jest dostępne także w innym tego słowa znaczeniu. Po pokryciu warstwą zabezpieczającą można po nim chodzić, oglądać z bliska detale, robić sobie na nim zdjęcia. Powstaje wtedy efekt specjalny. Właściwości obiektywu aparatu fotograficznego sprawiają, iż postać ludzka postrzegana jest tak, jakby znajdowała się wewnątrz kompozycji malarskiej. Człowiek wkracza w świat artysty: odmienny od szarej rzeczywistości, która nas otacza.
Reklama
KRAJ
ŚWIAT
Reklama
Rozwiń
